Engelli Sağlık Kurulu Raporlarında Yeni Dönem
19 Mayıs tarihinde yayımlanan Resmî Gazete ile birlikte yürürlüğe giren yeni sağlık raporları yönetmeliği, özellikle engelli bireylerin sağlık kurulu raporları, ÖTV muafiyeti, rapor itiraz süreçleri ve elektronik rapor sistemi açısından önemli değişiklikler ve yeni uygulamalar içeriyor.
Sağlık kurulu raporuna nasıl başvurulur?
Videoda ilk olarak sağlık kurulu raporu başvuru sürecindeki yeni uygulamalar anlatılıyor. Buna göre sağlık raporu almak isteyen kişiler öncelikle e-Devlet üzerinden kişisel sağlık bilgi formunu doldurmak veya varsa mevcut bilgilerini güncellemek zorunda olacak. Eğer başvuru sahibi 18 yaşından küçükse bu işlemler veli ya da vasi tarafından gerçekleştirilecek. Sonrasında rapor talebinde bulunacak kişi, rapor vermeye yetkili sağlık kuruluşuna rapor isteme nedenini açıklayan bir dilekçe verecek. Eğer kişi bir kurum tarafından sevk ediliyorsa, kurumun sevk yazısı da başvuru belgeleri arasında yer alacak. Kısıtlılık kararı bulunan bireylerin başvuruları ise vasileriyle birlikte yapılacak. 18 yaşından küçük bireylerde de veli ya da vasi eşliğinde işlem gerçekleştirilecek. Ancak tek hekim tarafından düzenlenen durum bildirir sağlık raporlarında dilekçe veya sevk yazısı şartı aranmayacağı belirtiliyor.
Engelli sağlık kurulu raporundaki değişiklikler
Videoda en çok merak edilen konulardan birinin “Engelli sağlık kurulu raporları tamamen değişiyor mu?” sorusu olduğu ifade ediliyor. Bu aşamada böyle büyük bir değişiklikten söz edilemeyeceği özellikle vurgulanıyor. Çünkü yeni yönetmelikte mevcut engelli sağlık kurulu mevzuatlarına atıf yapıldığı belirtiliyor. Bu nedenle süresiz raporlar dahil olmak üzere mevcut sistemin tamamen ortadan kalktığı ya da köklü biçimde değiştiği yönünde bir durum olmadığı anlatılıyor. Ancak yine de bazı önemli ayrıntılar bulunduğu ve özellikle ÖTV muafiyetiyle araç almak isteyen engelli bireyler açısından yeni düzenlemelerin dikkat çektiği ifade ediliyor.
ÖTV muafiyeti ile engelli aracı alacak bedensel engelliler için düzenlemeler
Araç alımıyla ilgili düzenlemelerde özellikle sürücü komisyonlarının rolünün arttığı belirtiliyor. Kişinin özel tertibatlı araç kullanmasını gerektiren durumlarda özel tertibat kodunu ve sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi artık sürücü komisyonuna ait olacak. ÖTV istisnası kapsamında değerlendirilecek işlemlerde ise kişinin engelli sağlık kurulu raporu, sürücü belgesi ya da sürücü sağlık raporunda yer alan tertibat kodları birlikte dikkate alınacak. Böylece sadece engel oranı değil, kişinin araç kullanımına ilişkin teknik ihtiyaçları da doğrudan değerlendirme konusu olacak.
Videoda özellikle son dönemde gündeme gelen yüzde 40 ve üzeri bedensel engelli bireylerin ÖTV muafiyetinden yararlanabilmesine ilişkin düzenlemeye dikkat çekiliyor. Yeni yönetmelikle birlikte araç alımına esas engelli sağlık kurulu raporlarında her engel türü ve her engel oranı ayrı ayrı belirtilecek. Örneğin kişinin yüzde 45 bedensel engeli ve yüzde 22 görme engeli varsa bunların her biri ayrı ayrı yazılacak. Bunun yanında alt beden, üst beden gibi daha ayrıntılı fiziksel bilgiler de raporda yer alacak. Böylece hangi engelin hangi oranda bulunduğu daha net şekilde görülebilecek ve ÖTV işlemleri buna göre değerlendirilecek. Bu düzenlemenin kötüye kullanımın önüne geçmek ve yeni ÖTV sistemini teknik olarak güvence altına almak amacıyla getirildiği ifade ediliyor. Yönetmeliğin bu kısmı için özellikle 13. maddeye dikkat çekiliyor.
Araç kullanımına ilişkin rapor açıklamalarında da yeni ibareler bulunacağı belirtiliyor. Eğer kişi manuel vitesli bir araçta gaz, fren, debriyaj veya vites kolu gibi hareket ettirici aksamlarda özel tertibat olmadan araç kullanamayacak durumdaysa raporun açıklama kısmına “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı araç kullanması gerekir” ifadesi yazılacak. Buna karşılık kişi özel tertibat olmadan da araç kullanabiliyorsa “Özel tertibatlı araç kullanmasına ihtiyaç yoktur” ibaresi yer alacak. Videoda bunun doğrudan yeni ÖTV düzenlemesiyle bağlantılı olduğu anlatılıyor. Çünkü artık yüzde 40 ve üzeri bedensel engelli bireyler özel tertibat yaptırsın ya da yaptırmasın belirli koşullarda ÖTV muafiyetinden yararlanabiliyor. Bu nedenle sağlık kurulu raporlarında kişinin araç kullanım biçiminin açık şekilde belirtilmesi önem taşıyor.
Yeni yönetmelikte tekerlekli sandalye ve sedye kullanımına ilişkin açıklamaların da raporlara ekleneceği belirtiliyor. Eğer kişinin sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanması gerekiyorsa raporun açıklama bölümünde buna ilişkin açık ifade yer alacak. Videoda bunun özellikle medikal cihaz başvurularında ve ÖSYM sınavları gibi özel düzenleme gerektiren süreçlerde önemli olduğuna dikkat çekiliyor. Çünkü bazı durumlarda sınav komisyonlarının veya ilgili kurumların özel düzenleme yapabilmesi için kişinin durumunu resmi olarak belgelemesi gerekiyor. Dolayısıyla bu tür ayrıntılı açıklamaların raporda bulunması engelli bireylerin hak talebini güçlendiren bir unsur olarak değerlendiriliyor.
Ruhsal, zihinsel ve davranışsal bozukluklar bölümünde ise yeni bir detay getirildiği ifade ediliyor. Bu alanlarda engel puanı verilen kişilerin raporlarında ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı ayrıca belirtilecek. Bunun özellikle hukuki işlemler ve bazı resmi süreçler açısından önem taşıdığı anlatılıyor. Ayrıca engelli sağlık kurulu raporlarında artık sürücü belgesi sınıfı, özel tertibat kodu veya sürücü olup olamayacağına ilişkin doğrudan hüküm yazılmayacağı da belirtiliyor.
Engelli sağlık kurulu raporu düzenlenmeyecek hususlar
Videoda hastanede yatış sürecindeki kişilere ilişkin yeni kurallar da aktarılıyor. Terör, kaza veya yaralanma nedeniyle düzenlenen bazı durum bildirir raporlar dışında, üç aydan kısa süreli hastane yatışı devam eden kişilerle yoğun bakımda tedavisi süren bireyler için engelli sağlık kurulu raporu düzenlenemeyecek. Ancak taburculuğu planlanan hastalar, taburcu olmadan önce talepte bulunurlarsa sağlık kurulu raporu alabilecekler. Böylece kişinin hastane süreci bitmeden rapor işlemlerini tamamlayabilmesine imkan tanınmış oluyor.
Engelli sporcuların sağlık raporları
Engelli sporcular açısından da önemli bir kolaylık getirildiği belirtiliyor. Buna göre sporcular artık ayrıca yeni bir rapor çıkarmak zorunda kalmayacak. Mevcut engelli sağlık kurulu raporlarıyla spor lisansı işlemlerini sürdürebilecekler. Böylece aynı amaç için tekrar tekrar rapor alma zorunluluğunun önüne geçilmiş oluyor.
Sağlık kurulu raporlarına itiraz
Yeni düzenlemeye göre rapora yalnızca raporu alan kişi değil, onun velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum da itiraz edebilecek. Yani kişi aldığı raporun beklentisini karşılamadığını düşünüyorsa itiraz hakkını kullanabilecek. Aynı şekilde aile üyeleri ya da raporu talep eden kurumlar da itiraz başvurusu yapabilecek.
İtiraz sürecinde başvurular il sağlık müdürlüğüne yapılacak. Başvuru dilekçe ile ya da kurum tarafından resmi yazıyla gerçekleştirilecek. Sonrasında kişi hakem hastane listesinde yer alan aynı veya daha üst roldeki en yakın sağlık kuruluşuna sevk edilecek. Eğer ilk rapor ile ikinci rapor aynı yönde olursa veya ikinci rapora süresi içinde itiraz edilmezse ikinci rapor kesinleşmiş sayılacak. Burada özellikle önemli olan noktanın, ilk rapor ile ikinci rapor farklı olsa bile otomatik olarak bölge hakem hastanesine sevk yapılmaması olduğu belirtiliyor. İkinci rapora ayrıca itiraz edilmesi gerekiyor. Eğer ikinci rapora da itiraz edilirse kişi bu kez bölge hakem hastanesine gönderilecek ve orada verilen karar kesin olacak.
Videoda küçük illerde yaşanan sorunlara da değiniliyor. Bazı durumlarda kişinin başka şehirlere sevk edilebildiği belirtiliyor. Ayrıca ilk raporu düzenleyen hastanenin aynı zamanda hakem hastane listesinde bulunması durumunda kişinin farklı bir hastaneye yönlendirileceği anlatılıyor. Bölge hakem hastanesinden alınan raporlarda ise artık başka bir itiraz yolu bulunmadığı özellikle vurgulanıyor.
Süresiz raporların durumu
Yönetmeliğin en çok tartışılan başlıklarından biri olan eski tarihli süresiz raporlar konusu da videoda ayrıntılı biçimde ele alınıyor. Özellikle 2019 öncesinde alınmış ve elektronik sisteme aktarılmamış raporların geçerliliği konusunda toplumda ciddi soru işaretleri olduğu belirtiliyor. Bazı kurumların dijital ortamda bulunan rapor sahiplerine ek kolaylıklar sağladığı ifade edilirken, eski tarihli süresiz raporların da geçerliliğini koruması gerektiği savunuluyor. Videoda, tüm sağlık verilerinin dijital ortamda saklanmasının önemli olduğu ancak elektronik sisteme aktarılamayan eski raporların geçersiz sayılmaması gerektiği vurgulanıyor. Bu konuda kurumlar arasında gerekli dijital düzenlemelerin yapılmasının temenni edildiği belirtiliyor.
Durum bildirir raporları
Yönetmelikte sürekli ibareli raporlar dışında kalan durum bildirir sağlık raporlarının, hekim tarafından farklı bir süre belirtilmedikçe bir yıl geçerli olacağı ifade ediliyor. Bunun yanında bir mesleği ya da işi sürekli yapamayacağını belirten ve itiraz süreçleri tamamlanarak kesinleşmiş sağlık kurulu raporlarının da yeni kurallara bağlandığı anlatılıyor. Eğer kişinin sağlık durumunda iyileşme olduğuna dair bir hekim kararı yoksa veya ilgili kriterlerde değişiklik yapılmamışsa aynı amaçla yeniden rapor düzenlenemeyecek.
Bu durum videoda öğretmenlik örneği üzerinden somutlaştırılıyor. Diyelim ki bir kişi öğretmen olmak için başvurdu ve sağlık kurulu tarafından “öğretmen olamaz” raporu verildi. Kişi buna itiraz etti, ikinci ve üçüncü rapor süreçleri de tamamlandı ve sonuç değişmedi. Bu durumda kişinin sağlık durumunda değişiklik olmadığı veya mevzuatta yeni kriterler oluşmadığı sürece yeniden aynı amaçla rapor başvurusu yapamayacağı anlatılıyor. Ancak bir hekim kişinin sağlık durumunda iyileşme olduğunu tespit ederse yeniden sağlık kuruluna sevk edilebileceği belirtiliyor. Videoda bunun çok sık karşılaşılan bir durum olmadığı ancak mevzuatta böyle bir düzenleme bulunduğu özellikle ifade ediliyor.
Elektronik rapor dönemi
Elektronik rapor sistemiyle ilgili düzenlemelerde ise e-Rapor sistemine entegre edilen tüm raporların artık sistem üzerinden düzenleneceği belirtiliyor. Elektronik sisteme aktarılamayan durumlar hariç olmak üzere, sadece ıslak imzalı raporların geçerli kabul edilmeyeceği ifade ediliyor. Ancak burada önemli bir istisna olduğu vurgulanıyor. Eğer eski tarihli bir rapor teknik nedenlerle sisteme aktarılamadıysa geçerliliği devam edecek. Bu nedenle özellikle eski süresiz rapor sahiplerinin panik yapmaması gerektiği ima ediliyor.
Videonun sonunda evde bakım yardımı ve engelli raporlarıyla ilgili bazı işlemlerin uzaktan düzenlenebilmesine yönelik hükümlerin de yönetmelikte yer aldığı belirtiliyor. Böylece bazı rapor süreçlerinin fiziksel başvuru gerektirmeden yürütülebileceği ifade ediliyor.